ในบางครั้งลูกอาจยืนตรงหน้าเรา มองตา แล้วพูดสิ่งที่รู้ว่าไม่เป็นความจริง

ความรู้สึกแรกที่เกิดขึ้นอาจเป็นความผิดหวัง บางทีโกรธ หรือบางทีสับสนว่า เพราะอะไรลูกถึงเลือกที่จะโกหก ทั้งที่รู้ว่าเราจะรู้อยู่ดี

แต่ก่อนที่เราจะตอบสนองต่อพฤติกรรมนั้น มีหนึ่งคำถามที่อยากชวนให้ลองมองให้ลึกลงไปอีก

ตอนนั้นในใจลูก – กำลังเกิดอะไรขึ้นอยู่?

เมื่อการโกหกไม่ใช่แค่การหลบเลี่ยง

บางครั้งเด็กอาจเลือกที่จะโกหก ไม่ใช่เพราะเขามีทางเลือกมากมายให้เลือก แต่เพราะในช่วงเวลานั้น เขาไม่รู้ว่าจะรับมือกับสิ่งที่เกิดขึ้นได้อย่างไร

เมื่อลูกต้องเลือกใช้คำโกหก สิ่งที่สำคัญกว่าที่เราอาจต้องมองเห็นก่อน คือไม่ใช่ว่าเขาทำถูกหรือผิด แต่คือการตระหนักว่า บางอย่างกำลังกระทบเขาจริงๆ มากพอจนเขาต้องพยายามหาวิธีบางอย่าง เพื่อเอาตัวรอดจากสถานการณ์นั้น บางครั้งคำโกหกจึงไม่ใช่เพียงการหลบเลี่ยงความผิด แต่มันอาจเป็นวิธีที่เด็กใช้เพื่อปกป้องตัวเองจากความรู้สึกที่เขายังรับมือได้ยาก ความกลัว ความอาย ความรู้สึกไม่พอใจตัวเองหรือความกังวลว่าจะทำให้เราผิดหวัง

จิตใจที่พยายามดูแลตัวเอง

ในทางจิตวิทยา กระบวนการที่จิตใจพยายามปกป้องตัวเองจากความเครียดหรือความรู้สึกที่ยากจะรับมือ เรียกว่า “กลไกการป้องกันตัวเอง” และมันเกิดขึ้นได้กับมนุษย์ทุกวัย ไม่เฉพาะในเด็กเท่านั้น

ในเด็ก…กลไกนี้มักแสดงออกมาในหลายรูปแบบที่เราเห็นได้ในทุกวัน ทั้งการโกหก การทำเหมือนไม่แคร์ การปฏิเสธสิ่งที่เกิดขึ้น หรือแม้การหาเหตุผลเข้าข้างตัวเอง

พฤติกรรมเหล่านี้ไม่ได้หมายความว่าเขานิสัยไม่ดี หรือเราเลี้ยงลูกผิด แต่หมายความว่า ตอนนี้เขากำลังเผชิญกับบางอย่างที่หนักเกินกว่าจะรับมือได้ด้วยทักษะที่เขามีอยู่

เราเองก็เคยเป็นแบบนั้น

ถ้าเราลองนึกย้อนกลับไปในอดีต เคยมีสักครั้งไหม ที่เราบอกว่า “โอเค ไม่เป็นไร” ทั้งที่ข้างในรู้สึกเจ็บปวดอยู่? หรือหาเหตุผลมาอธิบาย ให้ตัวเองสบายใจ แทนที่จะยอมรับว่าเราผิดพลาด? หรือบางครั้งก็ทำเหมือนว่าสถานการณ์นั้นไม่ได้เกิดชึ้น เพราะมันยากที่จะเผชิญ? ไม่ใช่เพราะเราอยากทำแบบนั้น แต่เพราะในช่วงเวลานั้น มันคือวิธีที่เรารู้ว่าจะพาตัวเองผ่านสถานการณ์นั้นไปได้ เด็กย่อมไม่ต่างกัน เพียงแต่เขายังมีทักษะและประสบการณ์ในการรับมือกับอารมณ์น้อยกว่าเรามาก

เมื่อเราแก้แค่ปลายเหตุ

ในหลายครั้ง เมื่อผู้ใหญ่รีบแก้ที่พฤติกรรมอย่างเดียว – บอกว่าโกหกไม่ได้ บอกผลที่ตามมา หรือตั้งกฎใหม่ขึ้นมา – มันอาจช่วยหยุดพฤติกรรมนั้นได้ชั่วคราว แต่ถ้าเราไม่ได้เข้าใจว่าอะไรทำให้ลูกต้องใช้วิธีแบบนั้นตั้งแต่แรก การแก้ไขก็อาจเป็นเพียงการจัดการที่ปลายเหตุ

คำถามที่ลึกกว่าที่อาจต้องถามคือ

• ตอนนั้นลูกกำลังเผชิญกับอะไรอยู่?
• เขารู้สึกอย่างไรกับสถานการณ์นั้น?
• อะไรทำให้มันยากสำหรับเขา?
• และเพราะอะไร เขาถึงต้องเลือกวิธีแบบนี้เพื่อเอาตัวรอด?

เพราะเมื่อเราเข้าใจสิ่งที่เกิดขึ้นภายในใจลูก การช่วยให้เขาเรียนรู้วิธีรับมือกับสถานการณ์ต่างๆ จึงจะเกิดขึ้นได้อย่างยั่งยืน

สิ่งที่ลูกอาจต้องการในช่วงเวลานั้น

ผู้ปกครองหลายคนต่างก็มีความตั้งใจเหมือนกัน – อยากให้ลูกค่อยๆ เรียนรู้ที่จะรับมือกับโลก เรียนรู้ที่จะล้ม เรียนรู้ที่จะลุกขึ้น และค่อยๆ แข็งแรงพอที่จะเผชิญกับสิ่งต่างๆ ที่จะเข้ามาในชีวิตของเขาในอนาคต และนั้นคือเหตุผลที่การมองให้ลึกกว่าพฤติกรรมที่แสดงออกจึงสำคัญ ไม่ใช่เพื่อให้อภัยสิ่งที่เขาทำผิด แต่เพื่อให้เราสามารถช่วยเขาได้ตรงจุดมากขึ้น

บางทีสิ่งที่ลูกต้องการในช่วงเวลานั้น ไม่ใช้คำตำหนิ แต่เป็นคนที่พร้อมจะฟังว่าเขากำลังรู้สึกอะไรอยู่

ที่มา

1. Freud, A. (1936). The ego and the mechanisms of defense. International Universities Press.
2. Cramer, P. (2015). Understanding defense mechanisms. American Journal of Psychiatry, 172(6), 530–539.
3. Vaillant, G. E. (1992). Ego mechanisms of defense: A guide for clinicians and researchers. American Psychiatric Press.
4. Talwar, V., & Lee, K. (2008). Social and cognitive correlates of children’s lying behavior. Child Development, 79(4), 866–881.
5. McAdams, D. P. (2001). The psychology of life stories. Review of General Psychology, 5(2), 100–122.

บริการนี้เป็นการให้คำปรึกษาและพูดคุยแนวทางเบื้องต้นโดยนักจิตวิทยาเด็ก ซึ่งไม่ใช่การบำบัดหรือรักษาสภาวะทางจิต หากคุณต้องบำบัดหรือรักษาโรคทางจิตเวช โปรดติดต่อสถานพยาบาลหรือโรงพยาบาลเฉพาะทางเพื่อรับการรักษาที่เหมาะสมจากแพทย์